KNVB pioniert met strenge vuurwerkregel, maar Noorwegen laat zien dat het ook anders kan

In dit artikel:

De KNVB scherpt de aanpak van vuurwerk in Nederlandse voetbalstadions aan. Zodra een fakkel of ander pyrotechnisch voorwerp richting het veld of een andere tribune wordt gegooid of geschoten, wordt de wedstrijd voortaan onmiddellijk en definitief stilgelegd. Spelers gaan naar binnen en het publiek moet het stadion verlaten; een waarschuwing of tijdelijke onderbreking komt er niet meer aan te pas. De maatregel volgt op ernstige incidenten, waaronder in Leeuwarden, waar zeven Cambuur-supporters brandwonden, oogletsel of gehoorschade opliepen.

Naast de collectieve sanctie willen politie en Openbaar Ministerie harder optreden tegen personen uit gewelddadige harde kernen en ultragroepen. Er wordt gewerkt aan betere opsporing, cameratoezicht, digitale meldplicht en strengere controle op stadionverboden. Wie ondanks een landelijk verbod een stadion binnengaat, kan volgens de KNVB een boete van minimaal 900 euro en een extra verbod van 36 maanden krijgen. Engeland en Wales worden aangehaald als voorbeeld van een individuele aanpak. Daar kan het bezit van vuurwerk bij een stadion strafbaar zijn en kunnen rechters langdurige Football Banning Orders opleggen. Gerichte vervolging, toezicht en persoonlijke stadionverboden hebben daar bijgedragen aan het terugdringen van grootschalig hooliganisme.

De Nederlandse regel lijkt internationaal uniek en is niet vooraf landelijk getest. Sinds 2023 geldt al een definitieve staking wanneer een speler of scheidsrechter door een voorwerp wordt geraakt; de nieuwe regeling vereist geen treffer meer. Voorstanders vinden dat logisch, omdat vuurwerk ook zonder directe verwonding gevaarlijk is en een eenvoudige, voorspelbare grens maakt. Tegenstanders waarschuwen dat één dader in de beginfase een hele wedstrijd kan beëindigen. Duizenden goedwillende supporters worden dan naar huis gestuurd, terwijl clubs en spelers extra kosten en organisatorische problemen krijgen. Bovendien kan iemand die bewust een wedstrijd wil ontregelen de nieuwe regel misbruiken.

De vraag is daarom of een collectieve staking voldoende afschrikt. Als supporters vuurwerk daardoor achterwege laten, kan de maatregel incidenten voorkomen. Werkt dat niet, dan worden vooral onschuldige bezoekers en clubs getroffen. Omdat de aanpak nergens eerder op deze schaal is beproefd, is het effect onzeker.

Noorwegen en Frankrijk laten zien dat ook gecontroleerde pyroacties mogelijk zijn. In Noorwegen mogen clubs onder strikte voorwaarden bepaalde producten gebruiken in vooraf aangewezen zones. Acties moeten worden voorbereid met supporters, veiligheidsorganisaties en brandweer; deelnemers zijn herkenbaar en geïnstrueerd, en blusmiddelen moeten aanwezig zijn. Illegaal gebruik blijft individueel strafbaar. Volgens een Noorse evaluatie verbeterde de controle en nam illegaal gebruik af.

Frankrijk voerde eveneens experimenten met vooraf goedgekeurde sfeeracties in. Die verliepen zonder geregistreerde slachtoffers of ernstige incidenten, maar de zware aanvraagprocedure maakte het systeem weinig aantrekkelijk. Het aantal officiële acties daalde, terwijl het totale geregistreerde pyrotechnische gebruik in 2023/2024 juist met 12,45 procent steeg.

De voorgestelde effectieve aanpak combineert daarom preventie met repressie: pak mensen die gevaarlijk vuurwerk gebruiken hard aan, maar bied tegelijk een haalbaar kader voor veilige sfeeracties. De KNVB kiest nu voor een ongekende collectieve sanctie. De praktijk moet uitwijzen of die vooral incidenten voorkomt of onbedoeld duizenden supporters en clubs treft.